AVRUPA AZERBAYCANLILARI KONGRESİ VE AZERBAYCAN TÜRK DİASPORASI TEŞKİLATLARI KOORDİNASYON ŞURASINDA YAPTIĞIM;

“Azerbaycan ve Türkiye Bölgede Gerçekleştirilmiş Global Ekonomik Projelerin Merkezinde” konulu konuşmanın metnidir.

Türkiye ve Azerbaycan, dünyanın ispatlanmış gaz rezervlerinin %71,8 inin, ispatlanmış petrol rezervlerinin %72,7 sinin bulunduğu, hazar Ortadoğu bölgesinde yer almaktadır.

Türkiye kaynak (üretici) ülkeler ile, tüketici (pazar) ülkeler arasında doğal bir köprü işlevi görürken, Azerbaycan da hem kaynak (üretici) ülke, hem de üretici ülkelerle tüketici Pazar  ülkeler   arasında köprü işlevini görmektedir. Örneği: Nabucco İran ve Türkmenistan’dan gelen gazların Azerbaycan’dan geçmesi.

Böylesine önemli ve stratejik bir bölgede olan Azerbaycan ve Türkiye,  bölgede gerçekleştirilmiş Global ekonomik projelerin merkezinde bulunmaktadır.

Türkiye ve Azerbaycan, dünyanın doğu-batı enerji koridorunun üzerindedir. Bu 21. yüzyılın İpek Yoludur.

2005 yılında hizmete açılan, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru hattı, Azerbaycan’ı doğrudan uluslararası piyasalara açmış, Türkiye’yi de dünya petrol ticaretinde önemli bir köprü durumuna getirmiş, bölgenin de önemini ortaya çıkarmıştır.

Bölgedeki önemli projeler şunlardır.

1) BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN (BTC) HAM PETROL BORU HATTI: Bakü-Tiflis-Horasan-Erzurum-Sivas-Kayseri-Ceyhan dan geçen bu hat 1760 kilometredir, 1076 kilometresi Türkiye’dedir. Günde bir milyon varil (yaklaşık dünya petrol arzının %1,5 u) petrol ihraç kapasitesine sahiptir.

BTC boru hattından ilk petrol 4 Haziran 2006 da Ceyhan’da tankere yüklenmiştir.

16 Haziran 2006 da da Kazakistan BTC petrol boru hattı projesine resmi olarak katılmıştır. Antlaşmaya göre Kazak ham petrolü tankerlerle Hazar Denizinden Bakü’ye getirilecek, BTC boru hattıyla Ceyhan’a pompalanacaktır.

BTC hattını işleten şirkete TPAO %6,53 payla ortaktır.

Türkiye hem geçiş parası alıyor, hem de şirkete ortaktır.

Bu projede Rusya bypass edilerek Kafkas petrolü batı pazarlarına sevk edilmektedir.

2) BAKÜ-NOVOROSKKY VE BAKÜ-SUPSA BORU HATTI: BTC dışında,  Azeri petrolünü taşıyan bu hatların toplam 300 bin varil günlük kapasitesi vardır.

3) BAKÜ-TİFLİS-ERZURUM GAZ BORU HATTI (BTE): Projenin amacı Azerbaycan Gaz’ının (Şah Deniz) Gürcistan üzerinden Türkiye’ye taşınmasıdır. 220 Km uzunluğundadır.

Projenin yapımına 2001 de başlanmış, Temmuz 2007 de de Gaz sevkiyatına  başlanmıştır.

Türkiye Gaz’ın bir kısmını 3. ülkelere satma hakkına da sahiptir. Nitekim Yunanistan’a yaklaşık 500 milyon metreküp satış yapılmıştır.

Türkiye, proje kapsamında Gaz’ın bin metreküpünü 120 dolardan satın almaktadır.

4) TÜRKİYE-YUNANİSTAN-İTALYA GAZ BORU HATTI: Bu projeye 2003 te 300 Km. Yunanistan’la başlatıldı. 2007 de Gaz sevkîyatı başlatıldı. 2007 Temmuzunda İTALYA’YA hattın uzatılması antlaşmasına varıldı. 212 Km. si Adriyatik Denizinin altından geçen 804 Km. lik bu projenin 2012 yılında tamamlanması bekleniyor.

5) NABUCCO PROJESİ: Ortadoğu ve Hazar Gaz’ının Türkiye üzerinden Bulgaristan-Macaristan-Avusturya’ya taşınması daha sonra diğer Avrupa ülkelerine ulaştırılması projesidir.

3300 Km. uzunluğunda, yıllık kapasitesi 31 milyar metreküptür. 2014 yılında 8 milyar metreküp verme düzeyine getirilecektir.

Nabucco projesinin halihazırda görünen tek sağlayıcısı Azerbaycan’dır.  Azerbaycan sadece üretici değil aynı zamanda geçiş ülkesidir de.

Türkmenistan, İran, Irak masada

6) BEYAZ AKIM PROJESİ: Azeri Gaz’ının; Türkiye’nin bypass edilerek Avrupa’ya ulaştırılması projesidir.   Bu projeyi Azerbaycan önemsiyor.  Bu önem 22 Ekim 2009 tarihinde Sayın Aliyev tarafından dile getirildi.

7) ARAP DOĞALGAZ BORU HATTI PROJESİ: Mısır doğalgazının Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye ulaştırılması projesidir.

8) KERKÜK-CEYHAN PROJESİ: Irak doğalgazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılması için 7 Ağustos 2007 tarihinde Türkiye ile Irak arasında mutabakat anlaşması imzalandı.

9) Türkiye-İran arasında yıllık kapasitesi 10 milyar metreküp olan bir doğalgaz boru hattı vardır. 2012 de

10) Rusya doğalgazının İsrail’e ulaştırılması amacıyla Mavi Akım doğalgaz boru hattının Ceyhan’a ve oradan da Aşkelan’a uzatılmasına çalışılmaktadır. Proje taraflarınca değerlendirilmektedir.

11) Azerbaycan-İran arasında ki Gazakh-Astara ve Gazimuhammet-Astara boru hattı: 

Yıllık kapasitesi maksimum 10 milyar metreküptür.

Azerbaycan-İran arasındaki SWAP anlaşması kapsamında; İran, Azerbaycan’dan elde ettiği doğalgazı kuzey bölgelerinde kullanmakta, karşılığında Nahcivan bölgesine gaz sevk etmektedir. 

Bazı kaynaklara göre; 2012 de dünya petrol arzının %6 ile %7 sinin  Türkiye-Azerbaycan üzerinden geçeceği tahmin edilmektedir.

Bütün bunların yanında; Azerbaycan’ın Batıya petrol sevkiyatı konusunda alternatifleri bulunduğunu ispat eden örnekler:

1)  5 ağustos 2008 tarihinde PKK denilen terör örgütü, BTC boru hattına sabotaj girişiminde bulununca,

- BTC şirketinin büyük ortağı BP, 70 bin varil ham petrolü tren yolu ile Gürcistan’a  sevk etmiştir.

- Azerbaycan söz konusu sabotajın ardından Rus petrol şirketi TRASNEFT ile anlaşarak, Bakü-Novorosyki boru hattının kapasitesini 20 bin varilden, 40 bin varile çıkarmıştır.

2) 14 Ekim 2009 tarihinde Azerbaycan Devlet Petrol-Gaz şirketi SOCAR ile, Rus GAZPROM arasında gaz satış anlaşması imzalanmış, bu anlaşmayla;

a) 500 milyon metreküp Azeri gazı sevk edilecek, Azerbaycan tek taraflı olarak miktarı arttırabilecek. Bu gaz 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren Rusya’nın Kuzey Kafkasya bölgesinin gaz ihtiyacını karşılamak üzere sevk edilecek. Fiyatı da Rusya’nın Avrupa’ya satış fiyatından bin metreküpü 350 dolardır.

b) Anlaşma 2014 tarihinde sona erecektir. (Nabucco nun başlama tarihi) Bakü-Novafilya boru hattı kullanılacaktır.

c) Rusya satın aldığı gazı Avrupa’ya satmak istemektedir.

3) Beyaz Akım projesinin (Türkiye’yi bypass eden)  Azerbaycan tarafından önemli alternatif olarak görüldüğü, bizzat Sayın Aliyev tarafından dile getirilmiştir. (27 ekim 2009 tekrar mı?)

4) Nabucco, (BTC den sonra Azerbaycan açısından önemli) anlaşmasının Türkiye’deki imza törenine Sayın Aliyev: “Londra’da BP yetkilileri ile randevum var” gerekçesi ile katılmamıştır.

Türkiye doğalgaza her yıl büyük paralar vermektedir.

2008 yılında enerji ithalatına 48,3 milyar ödemiştir. Bütçe açığının % … ? kadar enerji ithalatından kaynaklanmaktadır.

Türkiye Azerbaycan’la BTC petrol boru ve BTE Gaz boru hatları ile stratejik ortak olmuştur. Nabucco gibi projelerle stratejik ortaklık daha da gelişecektir.

Tarihi, coğrafyası, kültürü, dini, dili aynı olan Türkiye ile Azerbaycan, 1933 te Atatürk’ün Azerbaycan için söyledikleri ile, Merhum Haydar Aliyev’in söylediği “BİR MİLLET İKİ DEVLET OLMAK” hedefiyle ilgili sözü hiçbir zaman unutulmamalıdır.

Türkiye Hükûmeti’de, Azerbaycan hükümeti de gerekli özeni göstermeyebilir, hata yapabilirler. Ama iki ülkenin milletleri bu dostluğun önemini bilmekte ve devam ettirilmesini istemektedirler.

Türkiye de Uluslar arası Stratejik Araştırmalar Kurumunun 2009 yılı Ağustos ayında yaptırdığı kamuoyu araştırmasında; 14 ülke içinde Azerbaycan Türkiye’nin dost’u sıralamasında 1. olmuştur. Aynı konuda 2005 yılında yapılan bir araştırmada Azerbaycan yine birinci ülkeydi.

Araştırmanın detay sonuçları aşağıdaki gibidir.

TÜRKİYE'NİN DOSTU OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜĞÜNÜZ ÜLKEYİ YAZINIZ

SORUSUNA VERİLEN YANITLAR

* Ermenistan’la sınır kapısı, Yukarı Karabağ’daki Ermenistan işgali bitmeden açılmamalıdır.

* Türkiye,  Azerbaycan’ın yanında ciddi ve kesin olarak yer almalıdır.

* Azerbaycan’da sağduyulu davranmalı, öfkeye kapılmamalıdır.

* Yoksa kardeşliğimiz lafta kalır.

* Kardeşler birbirinin kadrini kıymetini bilmelidir.

* “Kardeş kardeşi atar, yar başında tutar” diye bir atasözü vardır.

* Bakü’deki 1130 Türk şehidini, bağımsızlığına kavuştuğunda Azerbaycan’ı ilk tanıyan Ülkenin Türkiye olduğu unutulmamalıdır. 

* Türkiye’de; Rusyadan-İrandan 400-500 dolara gaz alırken, Rusya’ya bile 350 dolara gaz satan Azerbaycan’ın Türkiye’ye 120 dolara doğalgaz verdiğini Türkiye hükümeti unutmamalıdır.